De vzw G1000 voert momenteel een petitie rond een "voorstel tot oprichting van een permanente Burgerraad" op federaal niveau. De Kamer van volksvertegenwoordigers kan immers een voorstel in behandeling nemen op voorwaarde dat binnen een maximumtermijn van twee jaar ten minste 25.000 handtekeningen worden verzameld. Daarbij moeten minimaal 14.500 ondertekenaars in Vlaanderen wonen, 8.000 in Wallonië en 2.500 in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Iets minder dan twee maanden na de start heeft de petitie 21% van dit nationale streefdoel bereikt (73% in Brussel, 25% in Wallonië en 10% in Vlaanderen).
Het voorstel past binnen de context van de aangekondigde afschaffing van de Senaat, zoals voorzien in het federale regeerakkoord; er moet echter nog een lang wetgevend proces worden doorlopen wat vragen oproept over de democratische invulling ervan.
Daarom wordt deze evolutie gezien als een kans om "een permanente Burgerraad op te richten, die een structurele rol krijgt in het federale beleid (…) en zou kunnen bestaan uit gelote burgers [waarbij ...] iedereen de kans krijgt om niet alleen gehoord, maar ook betrokken te worden" (uittreksel uit de tekst van de petitie). Een dergelijke raad zou vooral thema’s kunnen voorstellen voor de politieke agenda en burgerpanels kunnen organiseren om debatten op te starten over onderwerpen van algemeen belang, voorbij de waan van de dag.
Schema van de mogelijke werking van een permanente Burgerraad (uittreksel uit het gedetailleerde voorstel)
Door deze focus op de lange termijn en het algemeen belang zou een van de oorspronkelijke functies van een tweede kamer, die minder onderhevig is aan het ritme van verkiezingen, weer tot zijn recht komen.
Sinds de jaren 2010 zijn er soortgelijke ideeën ontwikkeld onder benamingen als "sénat citoyen" (vereniging in Frankrijk), "assemblée citoyenne du futur", "chambre du long terme" onder meer gelinkt aan het werk van filosoof Dominique Bourg. In deze gevallen boden de uitdagingen op institutioneel vlak een aanleiding om dergelijke voorstellen te realiseren. Deze benadering sluit aan bij thema’s als ecologie, intergenerationele verantwoordelijkheid en het beter weergeven van wat leeft in de samenwerking. Gelijkaardige initiatieven zien we bijvoorbeeld in de klimaatraden en dat zowel op globaal niveau - "Global Citizens' Assembly for People and Planet" - als op lokaal of gewestelijk niveau zoals we al kennen in Brussel.
De voorgestelde permanente Burgerraad wijkt af van deze voorstellen door het langetermijnperspectief niet uitsluitend te koppelen aan de strijd tegen klimaatverandering. Ze wil vooral een correctie bieden op wat men "democratische kortzichtigheid" noemt: de neiging van kiezers en vertegenwoordigers om te focussen op het hier en nu, onder invloed van opeenvolgende verkiezingen. Zoals in de tekst wordt gesteld: "democratische regimes hebben moeite om de zorg voor de lange termijn in hun functioneren te integreren".
De mededirectrice van de G1000 verklaarde bij BX1: "Onze parlementsleden zitten vast in de urgentie, dat is normaal (...) ze moeten reageren (...) er zijn enorm veel onderwerpen waar urgentie bij is, en dat is hun werk. Hoe gaan we echter om met structurele, diepgaande kwesties? (…) Ze benadrukt dat burgers in een dergelijke assemblee zich niet met die dringende zaken hoeven bezig te houden: “Ze behandelen slechts één thema per jaar, waardoor kan ze echt een langetermijnvisie kunnen ontwikkelen. Volgens haar tonen ervaringen, zowel in België als internationaal, aan dat dit model werkt.
Het voorstel is onder meer geïnspireerd op het "beproefde model van de Burgerdialoog van de Duitstalige Gemeenschap" (uittreksel uit het gedetailleerde voorstel), Ostbelgien-model genaamd, en verwijst ook naar Zwitserland en Ierland als "internationaal erkende voorbeelden" (ibid.)
De lopende petitie grijpt de discussies rond de Senaat aan om een democratisch alternatief voor te stellen, dat echter ook tot complementariteit zou kunnen leiden. De oprichting van een burgerkamer hoeft immers niet noodzakelijkerwijs afhankelijk te zijn van de afschaffing van een bestaande kamer. In Frankrijk bijvoorbeeld hebben hervormingsvoorstellen geleid tot een uitbreiding van de rol van de Conseil Économique Social et Environnemental, dat nu regelmatig "burgerconventies" organiseert.
Ook de Senaat zelf had deze denkoefening al opgestart. In juni 2021 publiceerde hij een gedetailleerd informatieverslag over "de noodzaak om ons democratisch systeem te moderniseren met meer burgerparticipatie in de besluitvorming". Daarin werd onder meer gepleit voor een permanente burgerassemblee: "De Senaat vraagt ten eerste om ervoor te zorgen dat de tools voor burgerparticipatie of een burgerorgaan van permanente aard zijn" (p. 21) of om "de oprichting van een burgerassemblee in de Senaat om meer bepaald samen met de burgers de volgende staatshervormingen voor te bereiden" (p. 7); er was echter nergens sprake van de afschaffing van de Senaat zelf.
