Het Participatiehuis van Anderlecht werd in 2008 opgericht om de band tussen het gemeentebestuur en de burgers te versterken en burgerparticipatie te stimuleren. Sindsdien werkt het nauw samen met wijkcomités en het lokale verenigingsleven. Als transversale dienst ondersteunt het zowel participatieve projecten van de gemeente als initiatieven van inwoners, onder meer via projectoproepen.
In 2021 werd 'Megafon: Mijn stem voor mijn wijk' gelanceerd. Dit innovatieve participatietraject laat inwoners van Anderlecht als het ware 'plaatsnemen op een stoel van de gemeenteraad’. Zo kunnen ze het volledige democratische besluitvormingsproces ervaren en rechtstreeks samenwerken met het bestuur.
Het Megafon-project:
• versterkt de lokale democratie door burgers te betrekken bij het openbare besluitvormingsproces.
• speelt in op de concrete behoeften van wijken, rechtstreeks gebaseerd op de prioriteiten die burgers aangeven.
• creëert vertrouwen tussen het bestuur en de bevolking door transparanter en gezamenlijk te werken.
• stimuleert diverse deelnameprofielen om deel te nemen (via loting, open deelname).
• experimenteert met vernieuwende vormen van participatief bestuur.
• is een co-constructie van concrete, haalbare projecten in samenwerking met het gemeentelijk bestuur.
Via een gestructureerd proces met enquêtes, workshops, burgervergaderingen en openbare stemmingen, worden noden omgezet in actie. Concreet kreeg elke wijk een budget van € 75.000 om gekozen projecten uit te voeren.
De gewestelijke inventaris van participatie.brussels geeft meer informatie over elk van de drie fasen van het project: enquête, buurtvergaderingen en burgervergaderingen: Megafon: Mijn stem voor mijn wijk
Het enthousiasme rond dit eenmalige initiatief, zette de gemeenteraad ertoe aan om te onderzoeken of een permanent vorm van burgerparticipatie mogelijk is.
Hiervoor voerde de dienst Participatie, bijgestaan door het adviesbureau 21Solutions, een analyse en haalbaarheidsstudie uit naar een systeem van vaste en deliberatieve burgervergaderingen.
Sterktes die uit de evaluatie naar voren kwamen:
- samenwerking tussen burgers en het bestuur.
- de effectieve uitvoering van gekozen projecten
- brede mobilisatie van inwoners.
Daarnaast werden ook verbeterpunten vastgesteld:
• het eenmalig karakter van het proces.
• het beperkte aantal deelnemers aan de deliberatiefase (30 per wijk) terwijl andere burgers enkel konden stemmen.
• de focus op wijkniveau, zonder voldoende gemeentelijke samenhang.
• een investeringsbudget, met alleen buitengewone uitgaven, dat weinig ruimte laat voor duurzame, langetermijneffecten.
Om deze uitdagingen aan te pakken, werd er een speciale werkgroep opgericht met twintig gelote burgers die hadden deelgenomen aan Megafon, twee vertegenwoordigers van elke politieke partij die vertegenwoordigd was in de gemeenteraad, zowel van de meerderheid als van de oppositie, en tien leden van het bestuur die betrokken waren bij de uitvoering van de projecten.
Deze samenwerking tussen 'burgers, politici en administratie’ wordt vaak gezien als cruciaal in participatieve democratie en creëerde hier een uitzonderlijke situatie: drie type actoren die concreet over een gemeenschappelijk project in gesprek te gaan.
Dit resulteerde in verschillende scenario's, waaronder een bijzonder ambitieus: een permanente burgervergadering, met een deliberatieve raad.
Het voorgestelde model bouwt verder op de verwezenlijkingen van 'Megafon: Mijn stem voor mijn wijk' en wil het eenmalige experiment omvormen tot een structureel en verankerd systeem van burgerparticipatie in Anderlecht. “Geïnstitutionaliseerd” betekent hier: vastgelegd in duidelijke regels, met transparante en gegarandeerde procedures.
Deze ambitie maakt deel uit van een langetermijnvisie op een lokale democratie die sterker, inclusiever en transparanter is en dichter bij de werkelijke behoeften van haar burgers staat.
Het scenario combineert:
• een deliberatieve raad van gelote burgers, die het proces bewaakt en de brug vormt tussen de burgers en het bestuur.
• een brede en open raadplegingsfase, waarin alle geïnteresseerde burgers ideeën kunnen aanbrengen en de haalbaarheid ervan analyseren.
• een jaarlijkse burgervergadering als moment van debat en collectieve besluitvorming.
De goedgekeurde voorstellen worden omgezet in 'burgerbeslissingen' die leiden tot concreet beleid. Het College engageert zich formeel om deze beslissingen uit te voeren, volgens vooraf afgesproken regels die samen zijn opgesteld en goedgekeurd door alle partijen: burgers, bestuur en politiek.
De korte- en langetermijneffecten van een dergelijk project zijn talrijk en de uitvoering ervan zou ongetwijfeld een waardevolle toevoeging zijn aan het participatieve en democratische landschap in het Brusselse Gewest. Het sluit aan bij een bredere evolutie, in een context waarin Brussel uitgeroepen werd tot Europese Hoofdstad van de Democratie 2027.
De verwachte effecten zijn onder meer: het verkleinen van de kloof tussen burgers en instellingen en het vergroten van de transparantie, legitimiteit, kennis en eigenaarschap van lokale openbare acties.
Vier aandachtspunten structureren het voorstel en tonen blijk van de meest recente ontwikkelingen in de evaluatie van burgerparticipatie:
• Zorgen voor een breed politiek draagvlak en steun van meerdere partijen, met oog op continuïteit na de verkiezingen.
• Nauwe betrokkenheid van gemeentelijke om de haalbaarheid en praktische implementatie te garanderen.
• Loting combineren met open deelname, zodat geëngageerde burgers niet uitgesloten worden.
• Inzetten op meer en kwalitatieve participatiemomenten, met ruimte voor burgers om ook de agenda en opvolging mee te bepalen.
Wilt u meer weten over megafon en het verdere verloop van het project, neem dan contact op met het participatiehuis van Anderlecht: participation@anderlecht.brussels of ga naar https://participation-anderlecht.be/
