Het Huis van de Participatie van Anderlecht werd opgericht in 2008 en heeft als opdracht de banden tussen het gemeentebestuur en de inwoners te versterken, en tegelijk de burgerparticipatie actief te bevorderen. Sinds de oprichting werkt het nauw samen met de wijkcomités — waarvan sommige zelfs mee aan de basis lagen van het Huis — en met het lokale verenigingsleven. Deze transversale dienst ondersteunt zowel participatieve projecten die door de administratie zelf worden opgezet (zoals het Megafon-project of de Particip’cafés), als burgerinitiatieven die gedragen worden door inwoners, onder meer via projectoproepen. Daarnaast begeleidt het Huis van de Participatie burgers die zich willen engageren in het gemeentelijk leven, en stelt het gratis vergaderruimtes ter beschikking voor collectieve projecten van lokaal belang.
Het Megafon-project: de wijken een stem geven
In 2021 ging “Megafon: Mijn stem voor mijn wijk” van start, een vernieuwend participatief traject dat de inwoners van Anderlecht de kans biedt om letterlijk plaats te nemen in de stoel van de verkozen gemeenteraadsleden. Zo kunnen zij het volledige democratische besluitvormingsproces van dichtbij ervaren en rechtstreeks samenwerken met de gemeentelijke administratie.
Megafon wil de overgang maken van een raadgevende democratie naar een actieve participatieve democratie, waarin burgers echte medespelers worden in de beslissingen die hun wijk en leefomgeving raken.
Doelstellingen en uitdagingen van Megafon :
Het Megafon-project wil:
- de lokale democratie versterken door burgers dichter bij de publieke besluitvorming te brengen;
- vertrekken vanuit de concrete noden en prioriteiten die door bewoners zelf worden geformuleerd;
- het vertrouwen tussen administratie en bevolking vergroten door beslissingen transparanter en gedeeld te maken;
- inclusieve participatie bevorderen, door een brede diversiteit aan profielen te betrekken (onder meer via loting en open toegang);
- nieuwe vormen van participatief bestuur uittesten, voorbij klassieke consultatieprocessen;
- concrete en haalbare projecten co-creëren, in nauwe samenwerking met de gemeentelijke diensten;
- behoeften vertalen naar acties via een gestructureerd traject in verschillende fasen: bevraging → workshops → burgervergaderingen → stemming;
- per wijk een participatief budget van 75.000 euro toekennen voor projecten die door de inwoners zelf worden gekozen.
Stappen :
1ᵉ fase: het online onderzoek
Het onderzoek werd gelanceerd in 2021, midden in de lockdownperiode als gevolg van COVID-19, en stond open voor alle inwoners van Anderlecht. Het doel was om per wijk de actieprioriteiten te identificeren.
Alle gemeentelijke bevoegdheden werden via een online vragenlijst onderworpen aan een kritische evaluatie door de burgers. De verzamelde antwoorden maakten het mogelijk om per wijk drie prioritaire thema’s te bepalen.
2ᵉ fase: ontmoetingen in de wijken
Na afloop van dit grootschalige onderzoek werd een reeks ontmoetingen georganiseerd tussen het College van Burgemeester en Schepenen en de inwoners. Deze bijeenkomsten hadden enerzijds tot doel de resultaten van het onderzoek toe te lichten en anderzijds de burgers uit te nodigen om, tijdens voor iedereen toegankelijke werksessies, de prioritaire thema’s verder te verfijnen tot concrete problematieken.
Voorbeeld: het thema “netheid” wordt “te veel sluikstorten in mijn wijk”.
3ᵉ fase: de burgerassemblees
De burgerassemblees, samengesteld uit 30 vrijwillige kandidaten die via loting werden geselecteerd, hadden als opdracht investeringsvoorstellen te formuleren die inspelen op de problematieken die tijdens de voorgaande fases werden geïdentificeerd.
Tijdens drie vergaderingen, waarbij zowel burgers als vertegenwoordigers van de betrokken gemeentelijke diensten aanwezig waren, werkten de deelnemers haalbare investeringsprojecten uit binnen het budget van 75.000 euro dat per wijk werd voorzien.
4e fase : de stemming
Deze voorstellen werden vervolgens voorgelegd aan de inwoners van de wijk. De geselecteerde projecten werden nadien overgemaakt aan het College van Burgemeester en Schepenen in de vorm van een burgerbesluit, met het oog op de uitvoering ervan door de gemeentelijke diensten.
Conclusies en follow-up :
Eerst en vooral wordt ingezet op de opvolging en uitvoering van de geselecteerde projecten.
Vervolgens heeft het College van Burgemeester en Schepenen, gezien het grote enthousiasme dat deze eenmalige participatieve ervaring teweegbracht, de Dienst Participatie de opdracht gegeven om na te denken over de uitwerking van een duurzaam model van burgerassemblees voor het volledige gemeentelijke grondgebied. De Dienst Participatie werd daarbij begeleid door het studiebureau 21Solutions, dat instond voor een analyse van het participatieve proces “Megafon: Mijn stem voor mijn wijk”, evenals voor een haalbaarheidsstudie met het oog op de invoering van permanente en deliberatieve burgerassemblees.
Deze aanpak heeft als doel bij te dragen aan de co-creatie van een toekomstig assemblagemodel, door lessen te trekken uit het Megafon-project op technisch, methodologisch én financieel vlak.
Tot slot bouwt dit project van burgerassemblees voort op de verworvenheden van het instrument “Megafon: Mijn stem voor mijn wijk”, dat burgers in staat stelde om projecten van lokaal belang voor te stellen en te selecteren via een specifiek daaraan gekoppeld budget. Het huidige traject wil deze eenmalige ervaring omvormen tot een structureel en geïnstitutionaliseerd participatiemodel in Anderlecht.
Deze ambitie kadert in een langetermijnvisie op een versterkte lokale democratie die inclusief, transparant en afgestemd is op de reële noden van de inwoners.
